Help, mijn patiënt is zwakbegaafd

3 augustus 2020

De komende weken delen we de praktijkkennis van Jannelien Wieland, psychiater bij Poli+ en collega Erica Aldenkamp, GZ-psycholoog en EMDR practitioner, over de behandeling van patiënten met zwakbegaafdheid of een lichte verstandelijke beperking. Wat kun je als professional doen wanneer je weet of een vermoeden hebt dat je patiënt zwakbegaafd of licht verstandelijk beperkt is? Aan de hand van vijf thema’s lichten Erica en Jannelien elke week een onderwerp toe.

 

Deel 2: Hoe zorg ik dat ik met mijn communicatie aansluit bij de patiënt?

3 augustus 2020

Wat voor vragen kan ik stellen als mijn patiënt zwakbegaafd is of een licht verstandelijke beperking heeft? Hoe pas ik mijn taalgebruik aan?

Erica: “Als behandelaar in de ggz ben je gewend goed af te stemmen op steeds weer verschillende patiënten. Je weet wat je aan je patiënt kunt vragen. Wel gebruik je vermoedelijk onopgemerkt toch meer jargon dan je denkt. Ook ben je waarschijnlijk gewend om regelmatig in korte tijd veel informatie te vragen of te geven.”

Communicatie vereenvoudigen

“Bij mensen met zwakbegaafdheid of een lichte verstandelijke beperking helpt het als je de communicatie vereenvoudigt en structureert. Dit betekent onder andere het vermijden van jargon en lange, complexe zinnen. Vaak zijn pen en papier een mooi hulpmiddel. Door te tekenen, steekwoorden op te schrijven of belangrijke afspraken op papier te zetten ondersteun je de patiënt. Ook het betrekken van naasten kan helpen. Belangrijke naastbetrokkenen (familieleden, vrienden of andere hulpverleners) hebben vaak extra informatie en kunnen helpen bij het over en weer ‘vertalen’. Soms hebben ze een belangrijke rol als ‘extern geheugen’.”

Multidimensionele blik

“Naast het uitvragen van de psychische klachten is het belangrijk om ook vragen te stellen over de cognitieve en adaptieve vaardigheden van de patiënt, zijn ontwikkelingsgeschiedenis en context en eventuele somatische klachten of aandoeningen. Dat noemen we de multidimensionele blik. Deze manier van breed kijken naar meer dan alleen de psychische symptomen ondersteunt bij het begrijpen en interpreteren van de psychische klachten van je patiënt, het opstellen van een goede beschrijvende diagnose en het kiezen van de juiste behandeling.”

Deel 1: Hoe herken ik zwakbegaafdheid of een lichte verstandelijke beperking bij mijn patiënt?

3 augustus 2020

Waar kan ik op letten om te zien of mijn patiënt licht verstandelijk beperkt of zwakbegaafd is? En hoe weet ik of het gaat om een lichte verstandelijke beperking of zwakbegaafdheid?

Jannelien legt uit: “Mensen met zwakbegaafdheid of een lichte verstandelijke beperking behoren tot de meest kwetsbare groepen in onze samenleving. Ze hebben een sterk verhoogd risico op het ontwikkelen van psychische stoornissen. De belangrijkste stap in het herkennen van zwakbegaafdheid of een verstandelijke beperking bij patiënten is dan ook de realisatie dat veel van je patiënten een lager IQ hebben.

Bij mensen met een verstandelijke beperking is dit vaak al bekend, bijvoorbeeld omdat iemand speciaal onderwijs gevolgd heeft of omdat de beperking al vroeg na de geboorte zichtbaar was. Bij mensen met zwakbegaafdheid is dit veel minder het geval.”

Vraag naar opleidingsniveau of werk

“Het helpt om standaard het opleidingsniveau na te vragen bij je patiënt. Als iemand regulier onderwijs heeft gevolgd, helpt het om meer informatie te hebben over het gevolgde niveau. Patiënten kunnen je daarbij vertellen of er sprake was van extra ondersteuning, doublures of vroegtijdig schooluitval. Vraag ook eens wat uitgebreider naar iemands werkcarrière. Vaak vertellen patiënten waar ze werken, maar niet wat hun functie is. Het helpt om meer specifiek te vragen naar taken op het werk en eventuele ondersteuning.

Op het moment dat je aanwijzingen hebt dat er mogelijk sprake is van een lager IQ, kun je overwegen om deze signalen verder te verkennen met behulp van de Screener voor Intelligentie en Licht verstandelijke beperking (SCIL).”

Factsheet ‘Psychische stoornissen en zwakbegaafdheid of een lichte verstandelijke beperking’

Deze factsheet helpt ggz-professionals om meer zicht te krijgen op mensen met zwakbegaafdheid of een lichte verstandelijke beperking en de (behandel)mogelijkheden voor deze groep patiënten.