Nieuw: zorgstandaard Afbouwen psychofarmaca gepubliceerd
Hoe ondersteun je patiënten bij het afbouwen van medicijnen voor psychische klachten? Hiervoor heeft een werkgroep met een afvaardiging vanuit beroeps-, branche-, patiënten- en naastenverenigingen een nieuwe zorgstandaard ontwikkeld. In de standaard staan gezamenlijke besluitvorming, maatwerk en herstelgerichte zorg centraal. Na autorisatie door relevante partijen is de zorgstandaard vandaag gepubliceerd op GGZ Standaarden.
Kennislacunes en begeleiding voor patiënten
In 2023 bracht een multidisciplinaire projectgroep een rapport uit met alle beschikbare kennis over afbouwzorg: ‘Multidisciplinaire Verkenning Stoppen met Psychofarmaca’. Op basis van deze uitkomsten en na een positief advies van de Kwaliteitsraad van Akwa GGZ is de zorgstandaard Afbouwen psychofarmaca ontwikkeld. Uit het rapport bleek onder andere dat patiënten en naasten onvoldoende begeleiding ervaren en dat zorgprofessionals zoals psychiaters, verpleegkundig specialisten, huisartsen, apothekers, en psychologen kennislacunes ervaren bij het afbouwen van psychofarmaca. Er is behoefte aan meer duidelijke kennis, praktische handvatten en ondersteuning voor zorgverleners, zodat patiënten beter begeleid kunnen worden bij het afbouwen van medicatie.
Afbouwen als zorgvuldig proces en geen doel op zich
In de zorgstandaard wordt afbouwen beschreven als een gepland en gecontroleerd proces waarbij de dosis van één of meerdere psychofarmaca geleidelijk wordt verlaagd of gestopt. Dit verloopt vaak in stappen en kan een iteratief proces zijn: er is ruimte om te pauzeren, terug te schakelen of medicatie opnieuw in te zetten. Dit wordt niet gezien als falen, maar als onderdeel van zorgvuldig maatwerk. Ook staat beschreven dat afbouwen niet automatisch de beste keuze is en ook geen doel op zich is. Afhankelijk van de situatie kan het voortzetten van medicatie een gelijkwaardige en passende optie zijn binnen herstelgerichte zorg.
Groepen van psychofarmaca
De zorgstandaard beschrijft het afbouwen van verschillende groepen psychofarmaca: antidepressiva, antipsychotica, benzodiazepinen, stemmingsstabilisatoren, stimulantia en opioïden.
Er wordt een belangrijk onderscheid gemaakt tussen middelen met én zonder misbruik- of verslavingspotentieel. Voor middelen zoals benzodiazepinen vraagt afbouwen bijvoorbeeld om een meer sturende houding van de voorschrijver vanwege het risico op afhankelijkheid.
Samen beslissen en maatwerk
Samen beslissen staat centraal. Patiënt, naaste en zorgprofessional bespreken samen of afbouwen passend is en hoe dit het beste kan gebeuren. Daarbij worden zowel de mogelijke risico’s van medicatiegebruik als die van afbouwen besproken. Ook maken zij afspraken over het tempo van afbouwen en over hoe het proces wordt gevolgd en geëvalueerd. Bij deze afweging spelen naast medicatie ook psychologische, sociale en andere factoren een rol.
Christiaan Vinkers, psychiater en werkgroeplid namens de NVvP: “Afbouwen van psychofarmaca vraagt om zorgvuldigheid, onderbouwing en goede samenwerking tussen patiënt en behandelaar. Deze zorgstandaard biedt een helder en praktisch kader om dat proces veilig en verantwoord vorm te geven. Daarmee dragen we bij aan meer maatwerk, betere monitoring en geïnformeerde gezamenlijke besluitvorming.”
Ondersteuning, duidelijkheid en inzicht
De zorgstandaard biedt patiënten en professionals ondersteuning bij het samen beslissen over afbouwen; duidelijkheid over rollen en verantwoordelijkheden in het afbouwproces, en inzicht in wanneer en hoe afbouwzorg kan worden ingezet. De standaard bevat zowel algemene uitgangspunten voor alle medicijnklassen als specifieke aanbevelingen per klasse.
Kirsten Fransen, verpleegkundig specialist en werkgroeplid namens V&VN: “Afbouwen van psychofarmaca vraagt om maatwerk en gezamenlijke besluitvorming én om een zorgstandaard. Ik heb met veel plezier meegewerkt aan de ontwikkeling en hoop dat deze zorgstandaard een mooi handvat is.”
Ken Ho Hua, ziekenhuisapotheker en werkgroeplid namens NVZA: “Handvatten voor de afbouw van psychofarmaca zijn hard nodig in de dagelijkse praktijk. De zorgstandaard is een waardevol hulpmiddel met praktische aanknopingspunten om samen de zorg rondom het afbouwen van psychofarmaca vorm te geven.”
Hulpmiddelen voor toepassen zorgstandaard
Om professionals te ondersteunen bij het toepassen van de zorgstandaard is er een samenvattingskaart en zijn er kernaanbevelingen. Lees de zorgstandaard op GGZ Standaarden.