Zelfregiecentra en herstelacademies als laagdrempelige steunpunten
In de zorgstandaard Herstelondersteuning staat dat herstel een persoonlijk proces is, waarin mensen zelf richting geven aan hun leven, ondersteund door hun omgeving en professionals. Zelfregiecentra en herstelacademies geven daar in de praktijk concreet vorm aan. Erik Blank, Projectleider in het team Kennis, Innovatie en Onderzoek bij MIND, zet zich in om deze laagdrempelige steunpunten landelijk beter zichtbaar en steviger gepositioneerd te krijgen. Erik: “Op deze plekken draait het om iets wat je niet kunt voorschrijven: ruimte. Een kop koffie aan een grote tafel, een cursus, een gesprek over hoe zwaar het even was. Het is een plek waar je niet binnenkomt als probleem, maar als mens.”
Geen behandelplek, wel herstelplek
Zelfregiecentra en herstelacademies zijn geen zorginstellingen. Je hebt geen verwijzing nodig, geen indicatie en geen diagnose. ‘Je hoeft niet eerst te bewijzen dat het ernstig genoeg is,’ zegt Erik. ‘Je mag gewoon binnenlopen.’
De oorsprong ligt in de herstelbeweging: onderlinge steun, herkenning en ervaringskennis. Niet meteen oplossen, maar samen aanwezig zijn. ‘Binnen de ggz werk je aan behandeling en herstel van klachten,’ zegt Erik. ‘Dat is belangrijk. In zelfregiecentra ligt het accent ergens anders: op ontmoeting en weer meedoen in het dagelijks leven. Hier stel je andere vragen. Wat helpt mij? Wat past bij mij? Waar krijg ik energie van? Wie ben ik nog meer naast mijn kwetsbaarheid?’
Herstelacademies en zelfregiecentra worden voor een door mensen met een psychische kwetsbaarheid gerund en bieden cursussen zoals het Wellness Recovery Action Plan (WRAP), of trainingen als Herstellen doe je zelf. Ze organiseren daarnaast ontmoetingen, creatieve activiteiten en themabijeenkomsten. Soms gaat het over psychische kwetsbaarheid, soms gewoon over alledaagse dingen. ‘Juist dat gewone maakt dat iemand zich weer onderdeel voelt van het leven.’
Voor iedereen met psychische of psychosociale kwetsbaarheid
Deze plekken zijn er voor iedereen met een psychische of psychosociale kwetsbaarheid. Jong en oud, tijdelijk vastgelopen of langdurig zoekend. ‘Die diversiteit is een kracht, mensen komen halen en brengen. Soms wisselt dat. Voor de één is het een cursus, voor de ander is het al winst dat hij gemist wordt als hij er niet is. Dat iemand naar je omkijkt, kan een groot verschil maken.’
Erik ziet dat mensen zich minder alleen voelen en meer grip ervaren op hun leven. ‘Ze ontdekken dat ze méér zijn dan hun kwetsbaarheid. Dat ze weer rollen kunnen oppakken. Vrijwilliger worden. Iets organiseren. Soms vermindert daardoor ook de zorgvraag. Maar dat is niet het doel, het doel is zelfregie en herstel. Minder zorg is bijvangst.’
Ook op wijkniveau ziet hij effect: meer onderlinge steun, minder eenzaamheid. ‘Je bouwt aan een veerkrachtige omgeving.’
Een ander spoor dan behandeling
Zelfregiecentra zijn geen wachtlijstopvang of alternatief voor therapie. ‘Er wordt geen diagnose gesteld of behandeling gegeven,’ zegt Erik. ‘Zelfregiecentra nemen niets over van de ggz.’ Zelfregiecentra en herstelacademies bieden een andere setting: een plek waar je kunt oefenen met meedoen in het dagelijks leven. Waar ontmoeting centraal staat en waar je mag proberen, twijfelen en opnieuw beginnen. Het is een groeivijver. Je kunt binnenlopen voor koffie, later meedoen en misschien zelf iets organiseren. Die ruimte om te groeien kun je niet altijd binnen een behandelsetting creëren. ‘Op veel plekken kom je binnen met een probleem,’ zegt Erik. ‘Dat wordt de zwarte stip die alles overschaduwt. In een zelfregiecentrum worden ook de andere stippen zichtbaar. De muzikant, de ouder, de buur, de vrijwilliger. Hier ben je niet je diagnose,’ zegt hij. ‘Hier ben je mens, met een heel kleurenpalet aan eigenschappen en rollen.
Mensen de weg wijzen hoeft geen grote stap te zijn
Erik begrijpt dat professionals soms aarzelen om iemand te wijzen op een zelfregiecentrum. ‘Als je iets niet goed kent, wil je weten: wat gebeurt daar? Is het veilig? Wie loopt daar rond? Die vragen zijn terecht,’ zegt hij. ‘Je voelt je verantwoordelijk en wil weten of je iemand naar het juiste wijst.’
Zijn advies is eenvoudig: ‘Ga kijken, loop eens binnen of nodig iemand uit in je team. Stel je vragen.’ Zelfregiecentra werken vanuit een heldere visie. Ervaringsdeskundigen zijn getraind en zijn voortdurend met elkaar in gesprek over waarden en kwaliteit. Hoe blijven we samen zorgen voor vrije ruimte en een kansrijke context waar mensen laagdrempelig aan hun herstel kunnen werken?
Mensen de weg naar wijzen naar een zelfregiecentrum of herstelacademie hoeft geen grote stap te zijn. ‘Je kunt het ook voorstellen als mogelijkheid en daarna samen bespreken hoe het was.’
Waar vind je ze?
Zelfregiecentra en herstelacademies zijn onder andere te vinden via:
- MIND Atlas
- Organisaties aangesloten bij Nederlandse Vereniging voor Zelfregie en Herstel (NVZH)