Uitkomsten praktijkonderzoek zorgstandaarden Psychose, Stemmen horen en EPA

Enquêtes en interviews

In totaal hebben 649 patiënten, zorgprofessionals en naasten hun mening gegeven via een online enquête. Daarnaast zijn verdiepende interviews gehouden met acht zorgprofessionals. De enquête is verspreid via onder andere patiënten- en naastenorganisaties MIND, Ypsilon, Anoiksis, Stichting Weerklank, onderzoeksbureau ZorgfocuZ, en Akwa GGZ en haar alliantiepartners.

Belangrijkste bevindingen

Screening en diagnostiek van stemmen horen en psychose vinden niet consequent en volledig plaats: er wordt beperkt proactief gescreend, instrumenten worden wisselend gebruikt en belangrijke aspecten zoals betekenisgeving en somatische screening blijven vaak onderbelicht. Patiënten geven juist aan dit belangrijk te vinden. Bij diagnostiek sluiten zorgprofessionals deels aan bij de zorgstandaarden, maar kennis en toepassing van diagnostische profielen en structurele betrokkenheid van naasten verschillen sterk. In de behandeling is sprake van vertraagde start en een sterke focus op medicatie en psycho-educatie. Aanbevolen interventies zoals CGT, herstelgerichte thema’s en ervaringsdeskundigheid worden in de praktijk onvoldoende en ongelijkmatig ingezet.

Vroege signalering en diagnostiek

Zorgprofessionals zijn vaak alert op signalen van stemmen horen, 39% van hen vraagt altijd naar stemmen horen, ook wanneer dit niet de directe hulpvraag is. Een derde maakt hierbij gebruik van screeningsinstrumenten. Patiënten geven aan dat zij het belangrijk vinden dat er aandacht is voor wat zij meemaken en ervaren, maar dat dit niet altijd voldoende aan bod komt.

Behandeling en herstel

De gemiddelde wachttijd tot start van behandeling bedraagt ongeveer drie maanden. Medicatie wordt het meest ingezet. Psychologische en psychosociale interventies worden wisselend aangeboden, ondanks de aanbeveling om CGT standaard onderdeel te laten zijn van het behandelaanbod. Aandacht voor herstel is aanwezig, maar aandacht voor thema’s als steun en inzet van ervaringsdeskundigen, spiritualiteit en seksualiteit blijven beperkt.

Onder andere naar aanleiding van de uitkomsten van dit praktijkonderzoek is de werkkaart Herstel bij psychose ontwikkeld om het gesprek tussen patiënt en professional over herstel te stimuleren.

Patiënten- en naastenperspectief

Patiënten hechten veel waarde aan goede informatie, gezamenlijke besluitvorming en aandacht voor persoonlijke doelen, maar herkennen dit slechts deels in de praktijk. Lotgenotencontact wordt belangrijk gevonden, maar informatie hierover ontbreekt vaak. Naasten zijn regelmatig betrokken, maar ervaren beperkte ondersteuning en weinig aandacht voor overbelasting.

Samenwerking en evaluatie

Zorgprofessionals ervaren de samenwerking met andere organisaties wisselend. Tijdgebrek, personeelstekorten en verschillen in visie vormen belangrijke belemmeringen. Tegelijkertijd worden duidelijke taakafspraken, korte lijnen en regelmatige overleggen genoemd als succesfactoren.

Evaluatie van het zorgplan gebeurt vaak, maar niet altijd. Ook is er veel aandacht voor het bespreken van medicatiegebruik, bijwerkingen en eventuele ontwenningsverschijnselen, wat door patiënten als belangrijk wordt gezien.

Gebruik van de zorgstandaarden

Ongeveer een derde van de zorgprofessionals geeft aan de zorgstandaarden Psychose en EPA actief te gebruiken in het dagelijks werk; de zorgstandaard Stemmen horen wordt door een kleinere groep toegepast. De zorgstandaarden worden gemiddeld met een 7,2 beoordeeld.

Aanknopingspunten voor verbetering

De zorg sluit op veel punten aan bij de zorgstandaarden. Op het gebied van vroegsignalering, gezamenlijke besluitvorming, herstel, ervaringsdeskundigheid en ondersteuning van naasten is versterking gewenst. De uitkomsten geven handvatten voor passende ondersteuning bij het gebruik en de doorontwikkeling van deze zorgstandaarden. Ook worden deze voorgelegd aan de kwaliteitsraad zodat zij het bestuur kunnen adviseren over een eventuele herziening van deze zorgstandaarden.