"Groepsbehandeling in een zelfstandige praktijk: het kan!"

Zoals klinisch psycholoog en psychotherapeut Annika Cornelissen, bestuurslid LVVP,  die samen met haar collega psychotherapiepraktijk De Hazenkamp runt. In hun praktijk is groepsbehandeling geen aanvulling op de individuele zorg, maar bestaat het overgrote deel van de behandelingen uit groepspsychotherapie. “In groepen zie je hoe mensen elkaar verder helpen,” zegt Annika. “Er ontstaat herkenning, hoop en beweging, juist doordat mensen samen leren en kunnen oefenen met nieuw gedrag.”

Zelfstandige praktijk

Dat een kleine, zelfstandige praktijk vrijwel volledig inzet op groepspsychotherapie is opvallend. Juist in kleine praktijken is groepsbehandeling vaak lastiger te organiseren: er is minder vanzelfsprekende instroom, minder praktische ondersteuning en samenwerken met andere aanbieders kost tijd, geld en energie. Annika weet dat uit ervaring. “Groepsbehandeling is niet iets wat je er een beetje bij doet,” zegt ze. “Je moet weten waarom je het wilt doen en ook wat je ervoor nodig hebt.”

In haar praktijk betekent dit dat er vanaf het begin nagedacht wordt over de samenstelling van de groep, de in- en uitstroom en ook dat er duidelijkheid is richting cliënten. Wie zich aanmeldt voor therapie, weet meteen dat hij of zij in een groep terecht komt. En hoewel groepen intensief kunnen zijn, ervaart Annika het werken erin juist als energiek. “Voor cliënten, maar ook voor ons als behandelaren.”

Energie

Wat Annika de meeste energie geeft, is de groepsdynamiek. “In een groep gebeurt iets wat je individueel niet kunt organiseren,” zegt ze. Cliënten vinden herkenning en steun bij elkaar, maar worden ook direct geconfronteerd met hun disfunctionele patronen en gedrag. Mensen leren zichzelf mede kennen via de ander.” Ook oefenen ze met nieuw gedrag in het hier-en-nu en het ervaren dat ze niet alleen zijn. “Dat gevoel van: ik ben niet gek, ik ben niet de enige, dat doet heel veel met mensen.”

Maar vooruitgang in een groep ontstaat niet vanzelf, het geven van groepspsychotherapie vraagt om vakmanschap. “Je moet herkennen in welke fase een groep zit,” zegt Annika. “En interventies daarop afstemmen. En het is belangrijk dat iedere deelnemer zijn of haar eigen doelen scherp in het oog houdt en hiermee aan de slag blijft.” Scholing en supervisie zijn daarin essentieel, benadrukt ze.

Wie een groep van Annika binnenstapt, zal snel merken dat het daar niet primair draait om individuele gebeurtenissen, maar om wat er tussen mensen gebeurt. Psychotherapiepraktijk Hazenkamp heeft gekozen voor groepen die geen vast begin- en eindpunt hebben: deelnemers bevinden zich in verschillende fases van hun behandeling en leren van de therapeuten en van elkaar. Elke bijeenkomst heeft een vaste structuur. Er wordt ingecheckt, teruggekeken op de vorige sessie en besproken hoe in het dagelijkse leven aan behandeldoelen is gewerkt.  Elke bijeenkomst staat één deelnemer centraal met een leer- of oefenvraag. De rest van de groep is hierbij geen toeschouwer maar doet actief mee door te reageren, te spiegelen en te oefenen. Juist die betrokkenheid maakt volgens Annika dat mensen veel leren over zichzelf en van elkaar.

Monitoring van behandeldoelen

Het behandelproces wordt zorgvuldig gevolgd. Bijzondere momenten zijn de vaste evaluatiemomenten. Daarbij evalueren deelnemers niet alleen hun eigen behandeldoelen en proces, maar ook die van elkaar. Dat zijn momenten die Annika als therapeut kunnen raken. “Soms is het ontroerend wat mensen elkaar teruggeven,” zegt ze. “Met een scherpte en mildheid die je in een individueel gesprek zelden ziet.” Het is voor deelnemers vaak heel helpend om ook door de ogen van hun groepsgenoten te zien hoeveel stappen ze hebben gezet.

Het idee dat groepsbehandeling een ‘tweede keus’ zou zijn, leeft nog steeds in de ggz, zowel bij deelnemers als bij behandelaren. Annika probeert dit bij de intake al weg te nemen. “Wie bij ons een groep volgt, merkt meteen dat het niet minder intensief is,” zegt ze. Deelnemers zijn geen toeschouwers, maar actieve deelnemers. Ze werken met hun eigen proces én met dat van anderen. Dat vraagt inzet en betrokkenheid. Cliënten worden vooraf goed voorbereid op wat deelname van hen vraagt. Commitment is hierbij heel belangrijk.

Randvoorwaarden

De vraag die Annika vaak krijgt is of groepsbehandelingen ook financieel haalbaar zijn, zeker in een zelfstandige praktijk. Haar antwoord is nuchter: jazeker, mits je het goed organiseert. In haar praktijk betekent dat een goede planning, voldoende voorbereiding en stabiliteit in de werkwijze. “Wij zijn met de Landelijke Vereniging van Vrijgevestigde Psychologen & Psychotherapeuten (LVVP) drukdoende om te onderzoeken wat nodig is voor het geven van groepstherapie in een vrijgevestigde praktijk én zetten ons in voor het creëren van de randvoorwaarden  die hiervoor nodig zijn. Zo zijn we in gesprek met de Belastingdienst i.v.m. de ZZP-wetgeving, die samenwerken tussen zorgaanbieders van twee verschillende praktijken risicovol maakt in verband met een mogelijk verkapt loondienstverband. ”

Het is natuurlijk mooi dat je met groepen meer mensen tegelijk kunt behandelen. In een tijd van lange wachtlijsten is dat een belangrijke factor. Al betekent het geven van groepen niet meteen dat wachtlijsten als sneeuw voor de zon verdwijnen. Ook Annika’s praktijk heeft een wachtlijst, en die verantwoordelijkheid voelt ze dagelijks. “Het is niet alleen een maatschappelijke last,” zegt ze. “Het gaat ook om het individuele lijden van mensen die wachten op hulp.” Juist dat besef maakt de vraag hoe je zorg organiseert voor haar meer dan een financiële afweging.

Meer dan een noodoplossing

Psychotherapiepraktijk de Hazenkamp geeft geen blauwdruk voor het succesvol geven van groepspsychotherapie. Maar het laat wel zien dat groepsbehandeling veel meer is dan een noodoplossing en zeker geen tweede keus. Dat wanneer je initiatief neemt om met groepen te werken en daar bewust ruimte voor maakt, het veel oplevert, voor zowel cliënten, behandelaren, maar ook de praktijk als geheel.

“Het mooiste,” zegt Annika, “is als je ziet hoe de groep een geheel wordt. Dat je als behandelaar soms even achterover kunt leunen, omdat de groep het werk doet.” Dat moment ontstaat niet vanzelf. Het is het resultaat van heldere keuzes, vakmanschap en de tijd en aandacht die je erin durft te investeren. Juist daarin schuilt de kracht van groepsbehandeling.